Fındıkta Yaprak Analizi Nasıl Yapılır?

Fındıkta yaprak analizi, bahçeyi temsil eden sağlıklı yaprakların hasattan yaklaşık 10-15 gün önce, genellikle Temmuz ayının ikinci yarısında alınarak yetkili laboratuvara gönderilmesiyle yapılır. Doğru yaprak, doğru ocak ve doğru zaman seçilirse analiz sonucu gübreleme programını daha güvenilir hale getirir.

Yaprak analizi neden yapılır?

Fındık bahçesinde yalnızca gözle bakarak hangi besin maddesinin eksik ya da fazla olduğunu anlamak çoğu zaman mümkün değildir. Yaprak sararması, zayıf sürgün, küçük çotanak veya düşük randıman tek bir nedene bağlı olmayabilir. Toprakta besin maddesi bulunmasına rağmen kökler bunu alamayabilir; pH, fazla kireç, su stresi, drenaj sorunu, organik madde azlığı veya yanlış gübreleme bitki besin alımını etkileyebilir.

Bu nedenle yaprak analizi, bitkinin o dönemde bünyesine aldığı besin elementlerini gösteren önemli bir kontroldür. Toprak analizi ise bahçenin besin maddesi stoku, pH, kireç, organik madde ve benzeri özellikleri hakkında bilgi verir. En sağlıklı gübreleme kararı, bu iki analizin birlikte değerlendirilmesiyle alınır.

Rastgele gübreleme hem üreticinin maliyetini artırır hem de toprağın dengesini bozabilir. Gereğinden fazla verilen bir besin maddesi başka bir besin maddesinin alımını engelleyebilir. Eksik gübreleme ise verim ve kalite kaybına yol açabilir. Yaprak analizi bu yüzden yalnızca “eksik ne var?” sorusunun değil, “verdiğim gübre bitkiye geçmiş mi?” sorusunun da cevabını aramaya yarar.

Fındıkta yaprak örneği ne zaman alınır?

Fındıkta yaprak örneği alma zamanı, hasat olgunluğundan yaklaşık 10-15 gün önceki dönemdir. Karadeniz koşullarında bu dönem çoğunlukla Temmuz ayının ikinci yarısına denk gelir. Ancak her bahçenin rakımı, çeşidi, sahil veya yüksek kesimde bulunması, iklim gidişi ve hasat tarihi farklı olabilir.

Sahil kuşağında hasat daha erken başlayabileceği için yaprak örneği de daha erken döneme kayabilir. Yüksek rakımlı bahçelerde ise hasat geciktiğinden örnek alma zamanı da buna göre biraz daha geç olabilir. Esas ölçü takvim yaprağı değil, bahçenin hasada yaklaşma dönemidir.

Örnek çok erken alınırsa yapraktaki besin düzeyi bitkinin hasada yakın durumunu tam temsil etmeyebilir. Çok geç alınırsa yaşlanmış, yıpranmış veya hastalık-zararlı etkisi görmüş yapraklar sonucu yanıltabilir. Bu nedenle il veya ilçe tarım müdürlüğünden, ziraat mühendisinden ya da numune göndereceğiniz laboratuvardan bölgenize göre zaman teyidi almak faydalıdır.

Bahçeyi temsil eden örnek nasıl seçilir?

Yaprak analizinde en önemli kural, alınan örneğin bahçeyi temsil etmesidir. Aynı torbaya birbirinden farklı yapıdaki alanların yapraklarını koymak, ortalama gibi görünen ama pratikte işe yaramayan bir sonuç doğurabilir. Bu nedenle örnek almadan önce bahçeyi gözle incelemek gerekir.

Şu durumlarda ayrı örnek alınmalıdır:

• Bahçede farklı fındık çeşitleri varsa her çeşit ayrı değerlendirilmelidir.
• Toprak rengi, eğim, drenaj, derinlik veya taşlılık belirgin şekilde değişiyorsa her bölümden ayrı örnek alınmalıdır.
• Bir bölümde yaprak sararması, kuruma, kıvrılma veya gelişme geriliği varsa bu bölüm sağlıklı bölümle karıştırılmamalıdır.
• Gübreleme, kireçleme, organik gübreleme veya sulama uygulaması farklı yapılmış alanlar ayrı örneklenmelidir.
• 20 dekardan büyük bahçelerde alan bölünerek her 20 dekarlık kısım için ayrı numune hazırlanmalıdır.

20 dekara kadar olan, genel görünümü benzer bir fındık bahçesinde tek bir karma yaprak örneği yeterli kabul edilir. Bu örnek için bahçede diagonal, zikzak, U, S veya Z şeklinde yürünerek farklı noktalardan yaprak alınır. Sadece yol kenarından, bahçe girişinden veya kolay ulaşılan ocaklardan yaprak toplamak doğru değildir.

Hangi ocaktan ve hangi yapraktan alınır?

Fındıkta yaprak örneği, bahçeyi temsil eden yaklaşık 25 ocaktan alınır. Her ocağın dört ayrı yönünden yaprak toplanması önerilir. Böylece güneşlenme, rüzgâr yönü ve ocak içi farklılıkların etkisi azaltılır. Toplamda genellikle 80-120 adet yaprak örneği hazırlanır.

Alınacak yaprakların yeri de önemlidir. Yapraklar, insan boyu civarındaki meyveli dalların o yıl oluşmuş orta kuvvetteki sürgünlerinden seçilir. Sürgün ucundan itibaren 3. ve 4. yapraklar, saplarıyla birlikte alınır. Güneş gören, hastalıksız ve normal gelişmiş yapraklar tercih edilmelidir.

Şu yapraklar numuneye konulmamalıdır:

• Böcek zararıyla yırtılmış veya şekli bozulmuş yapraklar,
• Hastalık belirtisi taşıyan yapraklar,
• Toz, çamur, ilaç kalıntısı veya mekanik zarar görmüş yapraklar,
• Çok genç sürgün ucundaki tam gelişmemiş yapraklar,
• Çok yaşlı, sararmış ya da dökülmeye yaklaşmış yapraklar.

Eğer bahçede sorunlu bir bölümün nedenini araştırmak istiyorsanız, o bölgeden ayrı bir numune alın. Sağlıklı görünen bölümden de karşılaştırma için ayrı numune hazırlanabilir. Ancak bu iki numune aynı torbada karıştırılmamalıdır.

Yaprak örneği alma adımları

Yaprak analizi için numune alırken temiz ve düzenli çalışmak gerekir. Kirli kova, gübre çuvalı, ilaç bulaşığı kap veya paslı ekipman kullanmak sonucu etkileyebilir. En doğrusu temiz bir kâğıt torba, delikli naylon torba veya laboratuvarın önerdiği numune torbasını kullanmaktır.

1. Bahçeyi bölümlere ayırın: Çeşit, eğim, toprak yapısı ve gelişme farklarına göre numune alanlarını belirleyin.
2. Yürüyüş hattı oluşturun: Bahçede U, S, Z, zikzak veya diagonal hat üzerinde ilerleyin.
3. Ocakları seçin: Bahçeyi temsil eden yaklaşık 25 ocağı belirleyin.
4. Doğru yaprağı alın: Meyveli dalların o yılki sürgünlerinde, uçtan 3. ve 4. yaprakları sapıyla birlikte koparın.
5. Yaprakları karıştırın: Aynı bölüme ait yaprakları temiz bir torbada birleştirin.
6. Etiket hazırlayın: Üretici adı, telefon, il-ilçe, köy veya mahalle, mevki, parsel veya bahçe adı, çeşit, alan, örnek alma tarihi ve varsa gözlenen sorunları yazın.
7. Laboratuvara ulaştırın: Numuneyi aynı gün teslim etmeye çalışın. Mümkün değilse buzdolabında kısa süre muhafaza edip 1-2 gün içinde ulaştırın.

Etiketin biri torbanın içine, biri de torbanın dışına konulabilir. Dış etiket ıslanır veya düşerse iç etiketten bilgiye ulaşılır. Numune üzerine “sarı yapraklı bölüm”, “kireç atılan alan”, “Tombul çeşit” gibi açıklamalar eklemek laboratuvar ve danışman için yararlıdır.

Laboratuvara gönderirken nelere dikkat edilmeli?

Yaprak numunesi alındıktan sonra bekletilmemelidir. Sıcakta kapalı poşet içinde uzun süre kalan yapraklar terler, bozulur ve analiz güvenilirliği düşebilir. Numune aynı gün laboratuvara götürülemiyorsa serin ortamda, tercihen buzdolabında kısa süre saklanmalıdır.

Fındık Araştırma Enstitüsü gibi kamu laboratuvarlarında yaprak ve toprak analizleriyle gübre tavsiyesi yapılabilmektedir. Laboratuvar hizmet kapsamı, analiz paketi, ücret, teslim şekli ve sonuç süresi zaman içinde değişebilir. Bu nedenle numune götürmeden önce ilgili laboratuvarın güncel duyurusunu veya il/ilçe tarım müdürlüğünü kontrol etmek doğru olur.

Standart yaprak analizlerinde çoğunlukla azot, fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum ile demir, mangan, çinko ve bakır gibi besin elementleri incelenir. Bazı laboratuvarlar bor veya başka elementleri ek analiz olarak isteyebilir. Hangi paketin seçileceği, bahçedeki sorun ve üreticinin ihtiyacına göre belirlenmelidir.

Sonuç raporu nasıl okunmalı?

Yaprak analizi raporunda besin elementlerinin düzeyleri yer alır. Ancak bu değerler tek başına gübre reçetesi gibi okunmamalıdır. Yapraktaki değer, toprağın durumu, bahçenin yaşı, ocak sıklığı, verim düzeyi, çeşidi, önceki gübreleme geçmişi ve iklim koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin yaprakta potasyum düşük görünüyorsa bunun nedeni toprakta potasyumun az olması olabilir; fakat kök gelişimini sınırlayan sıkışma, kuraklık, dengesiz kireçleme veya başka besin maddeleriyle rekabet de etkili olabilir. Aynı şekilde yaprak sararması her zaman azot noksanlığı anlamına gelmez; demir, magnezyum, çinko, kök boğulması veya hastalık-zararlı etkisi de benzer görüntüler oluşturabilir.

Bu nedenle raporu aldıktan sonra şu yol izlenmelidir:

• Yaprak analizi sonucu toprak analiziyle birlikte değerlendirilmelidir.
• Laboratuvarın verdiği gübreleme önerisi dikkatle okunmalıdır.
• Önerilen gübre miktarı bahçenin ocak sayısı, dekara düşen ocak yoğunluğu ve verim durumuna göre kontrol edilmelidir.
• Eksiklik görülen element için hemen gelişigüzel yapraktan uygulama yapılmamalı; uzman görüşü alınmalıdır.
• Aynı bahçede yıllara göre analiz sonuçları saklanarak değişim takip edilmelidir.

Gübre miktarları toprak ve yaprak analizine göre değişir. Fındıkta azotlu gübrelerin genellikle ilkbaharda bölünerek, fosfor ve potasyumlu gübrelerin ise analiz sonucuna göre sonbahar-kış döneminde verilmesi gibi genel uygulama zamanları bulunsa da kesin karar rapora ve yerel uzman tavsiyesine göre verilmelidir.

En sık yapılan hatalar

Yaprak analizinde hatalı numune, hatalı gübreleme kararına yol açabilir. Bu yüzden numune alma işi “birkaç yaprak koparıp torbaya koymak” olarak görülmemelidir. Bahçenin genelini temsil etmeyen yapraklar laboratuvarda ne kadar doğru analiz edilirse edilsin, sonuç üreticiye doğru yol göstermez.

Yaprak analizi, her yıl aynı dikkatle yapıldığında bahçenin beslenme geçmişini ortaya koyar. Üretici hangi uygulamanın işe yaradığını, hangi besin maddesinde tekrar eden sorun olduğunu ve gübre maliyetini nerede azaltabileceğini daha net görür. En doğru sonuç için yaprak analizini toprak analizi, bahçe gözlemi ve uzman tavsiyesiyle birlikte değerlendirmek gerekir.