Fındıkta toprak analizi; bahçeyi temsil eden noktalardan, ocağın taç izdüşümünden, ayrı derinliklerde alınan toprakların karıştırılıp yaklaşık 1 kg numune haline getirilmesi ve yetkili laboratuvara gönderilmesiyle yapılır. Doğru numune alınmazsa laboratuvar sonucu doğru çıksa bile gübre tavsiyesi bahçenize uymaz.
Toprak analizi neden gereklidir?
Fındık bahçelerinde gübreleme çoğu zaman alışkanlıkla yapılır: “geçen yıl şu gübreyi attım, bu yıl da aynısını atayım” denir. Oysa her bahçenin toprağı, meyili, organik maddesi, pH değeri, kireç durumu ve besin maddesi seviyesi farklıdır. Aynı köyde, hatta aynı parsel içinde bile üst kısım ile alt kısım birbirinden ayrılabilir.
Toprak analizi, bahçede hangi besin maddesinin eksik veya yeterli olduğunu gösterir. Böylece azot, fosfor, potasyum, kireç ve organik madde uygulamaları daha bilinçli planlanır. Analiz yapılmadan gübre atıldığında gereğinden fazla gübre kullanma, yanlış gübre çeşidi seçme, toprağı daha fazla asitleştirme veya eksik gübreleme nedeniyle verim alamama riski artar.
Fındık Araştırma Enstitüsü kaynaklarında da doğru gübrelemenin toprak ve yaprak analizlerine dayalı olması gerektiği vurgulanır. Özellikle Karadeniz’de asit karakterli topraklar yaygın olduğundan, kireçleme ve gübre seçimi mutlaka analiz sonucuna göre değerlendirilmelidir.
Fındıkta toprak örneği ne zaman alınır?
Fındık bahçelerinde toprak örneği için en uygun dönem genel olarak sonbahardır. Hasattan sonra bahçeye ağır gübreleme, kireç veya ahır gübresi uygulamadan önce örnek alınması daha sağlıklıdır. Böylece laboratuvar sonucu kışlık ve ilkbahar gübrelemesine yetişir.
Fındık Araştırma Enstitüsü, toprak örneklerinin sonbaharda alınabileceğini; ayrıca yaprak örneğiyle bütünlük sağlamak ve sonbahar-kış gübreleri için zamanında tavsiye alabilmek amacıyla temmuz ayında yaprak örneği alınırken toprak örneği de alınabileceğini belirtir. Uygulamada üretici için pratik yol şudur: Hasattan sonra eylül, ekim, kasım döneminde toprak örneğini almak; yaprak beslenmesini görmek için de temmuz sonu-ağustos başı civarında yaprak analizini planlamak.
Donlu, çok çamurlu veya aşırı ıslak günlerde numune alınmamalıdır. Toprak ayağa yapışmayacak kadar tavlı olmalıdır. Eğer numune biraz nemliyse soba, kalorifer veya doğrudan güneş altında kurutulmamalı; gölgede kendi halinde havalandırılmalıdır. Sahil kesimlerde hasat ve sonbahar işleri daha erken bitebilir; yüksek kesimlerde ise hasat, yağış ve toprağın tava gelme zamanı gecikebilir. Bu nedenle ay adı kadar toprağın tavı da dikkate alınmalıdır.
Örnek almadan önce bahçeyi bölümlere ayırın
Toprak analizinde en önemli kural, numunenin bahçeyi temsil etmesidir. Laboratuvara gönderilen 1 kg toprak aslında bazen 5, 10 veya 20 dekarlık bir bahçeyi temsil eder. Bu nedenle rastgele bir yerden alınan toprakla doğru gübreleme programı yapılamaz.
Örnek almadan önce bahçeyi gezip şu farklılıklara bakın:
- Meyil: Bahçenin üst, orta ve alt kısımları farklıysa ayrı değerlendirin.
- Toprak rengi ve yapısı: Killi, kumlu, taşlı, koyu veya açık renkli alanları karıştırmayın.
- Drenaj: Su biriken çukur yerler veya çok kuru sırtlar ayrı olabilir.
- Toprak derinliği: Sığ topraklı bölümle derin topraklı bölümü aynı torbaya koymayın.
- Geçmiş uygulamalar: Kireç, yoğun ahır gübresi veya farklı gübreleme yapılmış alanlar ayrı örneklenmelidir.
- Çeşit ve yaş: Bahçede farklı fındık çeşitleri veya çok farklı yaştaki ocaklar varsa not alın.
Fındık için Fındık Araştırma Enstitüsü kaynaklarında, belirgin farklılık yoksa 20 dekara kadar bir toprak örneğinin yeterli olabileceği; farklı yerler varsa her farklı bölümden ayrı numune alınması gerektiği bildirilir. Başka bir ifadeyle 20 dekar tek örnek demek, ancak bahçe gerçekten homojense doğrudur.
Toprak örneği hangi yerlerden alınmaz?
Yanlış yerden alınan bir avuç toprak, tüm analiz sonucunu bozabilir. Bu nedenle numune alınacak noktaları seçerken bazı yerlerden uzak durmak gerekir.
- Yol, çit, dere, kanal ve su arkı kenarları
- Harman yeri, hayvan yatmış alanlar ve yoğun basılmış yerler
- Eskiden gübre yığılmış veya ahır gübresi dökülmüş noktalar
- Su birikintisi olan çukur alanlar
- Yakılmış ot, dal, sap veya kök artıklarının bulunduğu yerler
- Bahçenin köşe noktaları
- Yeni kireç atılmış, yeni gübrelenmiş veya yakın zamanda toprak düzenleyici uygulanmış yerler
Fındıkta örnek, köklerin yoğun bulunduğu bölgeden yani ocağın taç izdüşümünden alınmalıdır. Taç izdüşümü, dal uçlarının yere düşen hayali sınırı gibi düşünülebilir. Gübrelerin de çoğu zaman bu bant çevresine verilmesi tavsiye edildiğinden, analiz için alınan numunenin bu kök bölgesini temsil etmesi önemlidir.
Fındık bahçesinde toprak örneği adım adım nasıl alınır?
Örnek almadan önce temiz bir kova, bel veya kürek, gerekiyorsa toprak burgusu, temiz bez veya naylon torba, etiket ve kurşun kalem hazırlayın. Mikro besin elementi analizi istenecekse paslı veya kirli metal aletlerden kaçınmak; mümkünse temiz plastik, tahta veya paslanmaz ekipman kullanmak daha uygundur.
- Bahçede S, U veya zikzak yürüyün. Bahçenin tamamını temsil edecek bir hat izleyin. Sadece girişe yakın ocaklardan numune almak doğru değildir.
- Noktaları belirleyin. Fındık için kaynaklarda 20 dekarlık alanda farklı anlatımlarda 3-6 nokta veya en az 10 nokta önerileri yer alır. Pratikte bahçenin büyüklüğü ve değişkenliği arttıkça nokta sayısını artırmak daha güvenlidir.
- Ot ve yaprak artıklarını temizleyin. Numune noktasında yüzeydeki ot, yaprak, dal ve çöpü sıyırın; bunları numuneye karıştırmayın.
- V şeklinde çukur açın. Fındıkta kök bölgesini temsil edecek şekilde yaklaşık 50 cm derinliğe kadar çukur açılır.
- 0-20 cm derinlikten dilim alın. Çukurun düzgün kenarından 3-5 cm kalınlıkta toprak dilimi alın ve birinci kovaya koyun.
- 20-40 cm derinlikten ikinci dilimi alın. Aynı şekilde 20-40 cm derinlikten alınan toprak dilimini ikinci kovaya koyun. Derinlikleri birbirine karıştırmayın.
- Aynı işlemi diğer noktalarda tekrarlayın. 0-20 cm topraklar kendi kovasında, 20-40 cm topraklar kendi kovasında biriktirilmelidir.
- Karıştırın ve azaltın. Her kovadaki toprağı ayrı ayrı iyice karıştırın; taş, kök ve bitki artıklarını ayıklayın. Her derinlikten yaklaşık 1 kg toprak alın.
- Etiketleyin. Torbanın içine ve dışına etiket koyun. Bahçe sahibi, köy/mevki, parsel, tarih, derinlik, fındık çeşidi, yaş, son gübreleme ve varsa kireçleme bilgilerini yazın.
Burada en çok yapılan hata, iki derinlikten alınan toprakları aynı torbaya koymaktır. Oysa 0-20 cm ile 20-40 cm katmanları farklı bilgi verir. Laboratuvar ve ziraat mühendisi, gübre ve kireç tavsiyesini bu ayrımı görerek daha sağlıklı yorumlar.
Numune laboratuvara nasıl gönderilir?
Toprak numunesi temiz bez torbaya veya daha önce kullanılmamış temiz naylon torbaya konulabilir. Torbanın içinde gübre, yem, kireç, ilaç veya başka madde kalıntısı olmamalıdır. Etiketler rutubetten bozulmasın diye kurşun kalemle yazılmalıdır.
Numune çok ıslaksa torbaya kapatmadan önce gölgede havalandırın. Ancak soba, kalorifer, fırın veya sıcak yüzey üzerinde kurutmayın. Bu tür kurutma bazı analiz değerlerini etkileyebilir. Numune hazırlandıktan sonra en kısa sürede toprak analiz laboratuvarına, il/ilçe tarım müdürlüğüne veya yetkili kanala ulaştırılmalıdır.
Fındık Araştırma Enstitüsü Toprak ve Yaprak Analiz Laboratuvarı, üretici toprak ve yaprak analizleri yaparak gübre tavsiyesi veren kurumlardan biridir. Ancak analiz paketi, teslim şekli, ücret ve kabul şartları zamanla değişebileceği için numune götürmeden önce ilgili laboratuvarın ve il/ilçe tarım müdürlüğünün güncel duyuruları kontrol edilmelidir.
Analiz raporunda hangi değerlere bakılır?
Toprak analiz raporlarında genellikle bünye, tuzluluk, pH, kireç, organik madde, fosfor, potasyum ve bazı paketlerde kalsiyum, magnezyum ile mikro elementler görülebilir. Fındık üreticisi için özellikle pH, organik madde, fosfor, potasyum ve kireç durumu önemlidir.
| Rapor bilgisi | Üretici için anlamı |
|---|---|
| pH | Toprağın asitlik durumunu gösterir; kireçleme kararı için önemlidir. |
| Organik madde | Toprağın su tutma, havalanma ve besin tutma gücü hakkında fikir verir. |
| Fosfor | Kök gelişimi ve verim için gereklidir; genellikle analiz sonucuna göre uygulanır. |
| Potasyum | Bitki dayanıklılığı ve ürün kalitesiyle ilişkilidir; Karadeniz’de gereksiz uygulamadan kaçınılmalıdır. |
| Kireç | Toprağın kireç içeriğini gösterir; kireçleme kararı pH ile birlikte değerlendirilir. |
Fındık Araştırma Enstitüsü, fındığın normal gelişimini pH 5-7 aralığındaki topraklarda sağlayabildiğini, Karadeniz topraklarının ise çoğunlukla asit karakterli olduğunu bildirir. Ancak bu bilgi, her bahçeye otomatik kireç atılacağı anlamına gelmez. Kireç miktarı ve zamanı mutlaka analiz sonucuna göre belirlenmelidir; pH uygun olan bahçeye gereksiz kireç vermek toprağın dengesini bozabilir.
Fosforlu ve potasyumlu gübreler için de aynı prensip geçerlidir. Kaynaklarda fosforun genellikle 3 yılda bir, kasım-şubat döneminde analiz sonucuna göre uygulanabileceği; potasyumun ise ancak ihtiyaç varsa verilmesi gerektiği belirtilir. Azotlu gübreleme de laboratuvar tavsiyesi, bitki gelişimi, yağış ve bahçenin durumuna göre planlanmalıdır. Bu rehberde herhangi bir gübre miktarı verilmemesinin nedeni, doğru miktarın toprak ve yaprak analizine göre değişmesidir.
Yaprak analizi ile birlikte düşünün
Toprak analizi toprağın durumunu, yaprak analizi ise bitkinin o besinleri ne kadar alabildiğini gösterir. Bu nedenle fındıkta en sağlıklı gübreleme kararı, toprak ve yaprak analizinin birlikte değerlendirilmesiyle verilir.
Yaprak örneği için Fındık Araştırma Enstitüsü kaynaklarında hasat olumundan yaklaşık 10-15 gün önceki dönem belirtilir. 20 dekara kadar bahçelerde, bahçeyi temsil eden ocaklardan yeterli sayıda yaprak alınması; hastalıklı, böcek zararına uğramış veya şekli bozulmuş yaprakların karıştırılmaması gerekir. Temmuz ayının ikinci yarısından itibaren yaprak analizi için örnek alınabileceği fındık tarım takviminde de yer alır.
Üretici açısından pratik plan şöyledir: Yaz döneminde yaprak analiziyle bitkinin beslenme durumunu görün; sonbaharda toprak analiziyle toprak pH’ı, organik madde ve besin stokunu belirleyin; kış ve ilkbahar gübrelemesini bu iki bilgiye göre ziraat mühendisiyle planlayın.
En sık yapılan hatalar
- Bahçenin sadece bir köşesinden numune almak.
- Gübre yığını, yol kenarı veya su biriken yerden toprak almak.
- 0-20 cm ve 20-40 cm derinlikleri aynı torbada karıştırmak.
- Farklı yapıda iki bahçenin toprağını tek numune yapmak.
- Yeni gübreleme veya kireçleme sonrası hemen analiz yaptırmak.
- Etikete derinlik, mevki ve tarih yazmamak.
- Islak toprağı soba veya kalorifer üzerinde kurutmak.
- Analiz sonucunu almadan alışkanlıkla gübre atmak.
Toprak analizi basit görünen ama dikkat isteyen bir iştir. Numune doğru alındığında gübre masrafını azaltmaya, toprağın dengesini korumaya ve fındıkta verim-kaliteyi sürdürülebilir hale getirmeye yardımcı olur. En güvenli yol, her bahçeyi kendi sonucu ile değerlendirmek ve raporu il/ilçe tarım müdürlüğü, yetkili laboratuvar veya ziraat mühendisiyle birlikte yorumlamaktır.