Fındıkta azotlu gübre kullanımı, en doğru şekilde toprak ve yaprak analizine göre belirlenen miktarın genellikle ikiye bölünerek verilmesiyle yapılır: ilk bölüm fındık uyanmadan önce Şubat sonu-Mart başı, ikinci bölüm ise çiçek gözlerinin oluştuğu Mayıs sonu-Haziran başı döneminde uygulanır. Gübre, ocağın dibine değil, dal uçlarının iz düşümündeki halka şeklindeki banda serpilip 5-10 cm toprak derinliğine karıştırılmalıdır.
Azot fındıkta neden önemlidir?
Azot, fındıkta sürgün gelişimi, yaprakların canlı yeşil görünmesi, meyve ve yaprak gözlerinin dolgunlaşması için temel besin elementlerinden biridir. Fındık her yıl topraktan besin maddesi kaldırır; eksilen besinler dengeli şekilde yerine konulmazsa sürgünler zayıflar, yaprak rengi açılır, çotanak beslenmesi yetersiz kalır ve verim ile randımanda düşüş görülebilir.
Ancak azot tek başına verimi artıran sihirli bir uygulama değildir. Fındıkta fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, bor ve diğer mikro elementler de önemlidir. Toprak çok asitli ise bitki azotu, fosforu ve potasyumu yeterince alamayabilir. Bu nedenle üretici, “daha çok azot atarsam daha çok ürün alırım” düşüncesiyle hareket etmemelidir. Fazla veya yanlış zamanda verilen azot hem masrafı artırır hem de bitkinin dengesini bozabilir.
Azotlu gübre miktarı nasıl belirlenir?
Azotlu gübrenin miktarı ve çeşidi, bahçenin toprak ve yaprak analizine göre belirlenmelidir. Fındık Araştırma Enstitüsü, analiz yapılmadan belirli bir miktar ve çeşitte gübre önermenin fındığın gelişmesine ve toprağın yapısına ileriki yıllarda olumsuz etki yapabileceğini belirtmektedir. Bu nedenle komşunun attığı gübreyi aynen uygulamak doğru değildir; aynı köyde bile bahçelerin eğimi, pH değeri, organik maddesi, ocak yaşı ve verimi farklı olabilir.
Analiz raporlarında çoğu zaman gübre tavsiyesi ocak başına gram olarak verilir. Bu tavsiye, bahçedeki ocak sayısı ve ocağın dal yapısı dikkate alınarak uygulanmalıdır. Eğer bahçede bazı kısımlar zayıf, bazı kısımlar kuvvetli gelişiyorsa; farklı toprak yapısı, su tutma durumu veya taban suyu problemi varsa ayrı örnek almak daha doğru sonuç verir. Özellikle büyük bahçelerde tek bir örnek bütün alanı temsil etmeyebilir.
Ne zaman atılır? İki uygulama neden önemlidir?
Fındıkta azota ihtiyaç yıl içinde aynı düzeyde değildir. Resmi yayım kaynaklarında azotlu gübrenin genellikle yılda iki defa verilmesi önerilir. Birinci uygulama, iklim ve rakıma göre fındık uyanmadan önce, çoğunlukla Şubat ayı sonu ile Mart ayı başlarında yapılır. Bu dönemde amaç, tomurcuk uyanması ve ilk sürgün gelişimi için bitkinin beslenmesini desteklemektir.
İkinci uygulama ise Mayıs ayı sonu ile Haziran ayı başlarında yapılır. Bu dönem gelecek yılın meyve ve sürgün gözlerinin oluşmaya başladığı, aynı zamanda mevcut çotanakların beslendiği kritik bir dönemdir. Bu nedenle tavsiye edilen azotun tamamını tek seferde atmak yerine ikiye bölmek, bitkinin ihtiyacına daha uygun bir besleme sağlar.
| Dönem | Uygulama amacı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Şubat sonu-Mart başı | Tomurcuk uyanması ve ilk sürgün gelişimi | Fındık yapraklanıp sürgünler uzamadan yapılmalı |
| Mayıs sonu-Haziran başı | Çotanak beslenmesi ve gelecek yılın göz oluşumu | Yağış, rakım ve bitkinin gelişme durumu izlenmeli |
Sahil kuşakta uyanma daha erken, yüksek kesimlerde daha geç olabilir. Bu yüzden takvime körü körüne bağlı kalmak yerine tomurcuk ve sürgün gelişimi takip edilmelidir. Çok erken uygulamada azotun bir kısmı yağışla yıkanabilir; çok geç uygulamada ise bitkinin en çok ihtiyaç duyduğu dönem kaçırılmış olur.
Azotlu gübre nereye ve nasıl verilir?
Azotlu gübre, ocağın tam dibine veya gövde çevresine yığılmamalıdır. Fındıkta etkili kök bölgesi çoğunlukla dal uçlarının iz düşümüne denk gelir. Bu nedenle gübre, ocak dallarının iz düşümündeki 30-40 cm genişliğinde halka şeklindeki banda düzgünce serpilmelidir. Ardından çapa veya uygun ekipmanla 5-10 cm toprak derinliğine karıştırılmalıdır.
Ocak altı otlu ise önce gübre verilecek bant otlardan temizlenmelidir. Gübre toprağa karıştırılmadan yüzeyde bırakılırsa yağış, buharlaşma, yüzey akışı ve yabancı ot rekabeti nedeniyle beklenen fayda azalabilir. Özellikle Karadeniz’in eğimli bahçelerinde, gübrenin rastgele serpildiği alan ile kökün yoğun olduğu alan aynı olmayabilir.
Düz ve eğimli bahçede uygulama farkı
Düz arazilerde fındık kökleri dal iz düşümünde daha dengeli dağılma eğilimindedir. Eğimli arazilerde ise kök dağılımı her yönde eşit olmayabilir; kökler yanlara ve eğim yönüne göre farklı gelişebilir. Bu nedenle eğimli bahçelerde gübre, yüzeyden akıp gitmeyecek şekilde, kökün bulunduğu taç izdüşümü bandına dikkatle verilmelidir. Çok dik arazilerde gübreyi tek noktaya dökmek yerine halka bandına paylaştırmak kaybı azaltır.
Hangi azotlu gübre seçilmeli?
Azotlu gübrenin çeşidi, toprağın pH değerine, kireç durumuna, organik maddeye ve analiz sonucuna göre seçilmelidir. Karadeniz fındık topraklarının önemli bir kısmı asit karakterlidir; bu yüzden bazı kaynaklarda asit toprak koşulları dikkate alınarak uygun azotlu gübre seçiminin önemi vurgulanır. Buna karşılık kireç oranı yüksek yörelerde tercih farklılaşabilir. Üretici burada paket üzerindeki isme değil, analiz raporuna ve teknik tavsiyeye göre hareket etmelidir.
Toprak pH’ı düzeltilmeden yapılan azot uygulaması her zaman beklenen sonucu vermez. Fındık genel olarak pH 5-7 aralığındaki topraklarda daha iyi gelişebilir. Toprak çok asitli olduğunda bazı besin maddelerinin alımı zorlaşır; yaprak sararması, zayıf kök gelişimi ve sürgün geriliği görülebilir. Kireçleme ihtiyacı da mutlaka analizle belirlenmeli, gereksiz kireç uygulamasından kaçınılmalıdır.
Toprak ve yaprak analizi nasıl planlanır?
Sağlıklı azotlu gübreleme için analiz, işin temelidir. Toprak örneği alınırken bahçenin köşeleri, yol kenarları, harman yerleri, gübre yığını bulunan noktalar ve olağandışı alanlar örneğe karıştırılmamalıdır. Bahçede eğim, toprak derinliği, drenaj veya gelişme farkı varsa bu bölümler ayrı değerlendirilmelidir.
Fındık Araştırma Enstitüsü’nün laboratuvar bilgilendirmesinde, 20 dekara kadar büyüklükteki bahçelerden bir örnek alınabileceği; daha büyük bahçelerde alanın bölünerek örnekleme yapılması gerektiği belirtilir. Yaprak örneğinde ise bahçeyi temsil eden ocaklardan, güneş gören ve hastalıksız sürgünlerdeki uygun yapraklar alınmalıdır. Örnekler bekletilmeden laboratuvara ulaştırılmalı; aynı gün götürülemiyorsa kısa süre serin koşulda saklanmalıdır.
Yaprak analizi, bitkinin gerçekten ne alabildiğini gösterdiği için özellikle önemlidir. Toprakta yeterli görünen bir element, pH veya kök problemi nedeniyle bitki tarafından alınamayabilir. Bu nedenle yalnızca toprak analizine değil, mümkün olduğunda yaprak analizine de önem verilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Tüm azotu tek seferde vermek: Bitkinin yıl içindeki ihtiyacı iki kritik döneme yayıldığı için tek uygulama kayba ve dengesiz beslenmeye yol açabilir.
- Ocağın dibine dökmek: Gübre kökün etkin olduğu taç izdüşümü bandına verilmelidir; gövde dibine yığmak doğru değildir.
- Toprağa karıştırmamak: Azotlu gübre yüzeyde bırakılırsa kayıp artabilir. Uygulamadan sonra 5-10 cm derinliğe karıştırmak gerekir.
- Analizsiz gübre çeşidi seçmek: Toprak pH’ı ve kireç durumu bilinmeden yapılan seçim uzun vadede toprağı daha sorunlu hale getirebilir.
- Çok geç uygulama yapmak: İlk uygulama sürgünler uzayıp yapraklanma ilerledikten sonra yapılırsa beklenen fayda azalır.
- Yabancı otlu alana gübre atmak: Otlar gübreyle rekabete girer; önce bant temizlenmelidir.
Pratik uygulama planı
- Sonbaharda veya uygun dönemde toprak örneği alın; mümkünse yaprak analiziyle destekleyin.
- Analiz raporundaki azot miktarını ve gübre çeşidini il/ilçe tarım müdürlüğü veya yetkili teknik personelle değerlendirin.
- Birinci azot uygulamasını fındık uyanmadan önce, sahil ve orta-yüksek kuşak farkını dikkate alarak planlayın.
- Gübre verilecek taç izdüşümü bandını otlardan temizleyin.
- Gübrenin yarısını 30-40 cm genişliğindeki halka banda eşit serpin ve 5-10 cm toprağa karıştırın.
- İkinci yarıyı Mayıs sonu-Haziran başı döneminde aynı yöntemle uygulayın.
- Bahçenin yaprak rengi, sürgün uzunluğu, çotanak gelişimi ve yabancı ot durumunu sezon boyunca izleyin.
Azotlu gübre, doğru zamanda ve doğru yere verildiğinde fındık bahçesinin verim potansiyelini destekler. Fakat kalıcı başarı için tek başına azot yetmez; budama, dip sürgünü temizliği, organik madde yönetimi, pH düzenlemesi, hastalık-zararlı takibi ve hasat sonrası bakım birlikte düşünülmelidir. En güvenli yol, her bahçeyi kendi analiz sonucu ve kendi gelişme durumuna göre yönetmektir.