Fındıkta Organik Gübre ve Ahır Gübresi Kullanımı

Fındıkta organik gübre ve ahır gübresi, toprağı besleyen ve yapısını düzelten önemli uygulamalardır; ancak verilecek miktar, zaman ve şekil mutlaka toprak ve yaprak analizine göre planlanmalıdır. Karadeniz’in yağışlı koşullarında organik madde hızla ayrışabilir veya yıkanabilir. Bu nedenle gübreyi ocak dibine yığmak yerine dal iz düşümüne yaymak, toprağa karıştırmak ve yanmamış gübreden kaçınmak gerekir.

Organik gübre fındık bahçesinde ne işe yarar?

Organik gübre denildiğinde yalnızca ahır gübresi anlaşılmamalıdır. İyi yanmış çiftlik gübresi, kompost, fındık zurufu kompostu, yaprak ve bitki artıklarından hazırlanan çürüntü, yeşil gübre bitkileri ve uygun organik kaynaklı ürünler bu başlıkta değerlendirilir. Bu materyallerin temel katkısı, toprağın organik madde düzeyini artırmasıdır.

Organik madde, fındık bahçesinde verimliliğin ana dayanaklarından biridir. Toprakta besin maddelerinin tutulmasına, su tutma kapasitesinin yükselmesine, toprağın daha kolay işlenmesine, havalanmasına ve mikroorganizma faaliyetlerinin canlanmasına yardımcı olur. Özellikle eğimli Karadeniz bahçelerinde yağışla besin kaybı ve yüzey akışı önemli olduğu için organik madde toprağı daha dirençli hale getirir.

Ahır gübresi aynı zamanda azot, fosfor, potasyum ve diğer besin maddelerini de içerir. Fındık Araştırma Enstitüsü’nün yetiştirme tekniği bilgisinde 1 ton ahır gübresinde ortalama 5,5 kg azot, 2,5 kg fosfor ve 5,5-6 kg potasyum bulunduğu belirtilir. Ancak bu değerler gübrenin geldiği hayvan türüne, beslenmesine, yataklık materyaline ve bekletilme koşullarına göre değişir. Bu yüzden ahır gübresi, analiz yerine geçen kesin bir reçete gibi görülmemelidir.

Ahır gübresi mutlaka yanmış olmalı

Fındık bahçesine taze ya da yanmamış ahır gübresi verilmesi doğru değildir. Yanmamış gübreyle hastalık etmenleri, zararlılar ve yabancı ot tohumları bahçeye taşınabilir. Ayrıca taze gübre kök bölgesinde düzensiz ayrışarak bitkiyi strese sokabilir ve beklenen faydayı azaltabilir.

“Yanmış gübre” halk arasında kullanılan bir ifadedir; burada anlatılan, gübrenin kontrollü şekilde olgunlaşmış, kokusu keskin olmayan, rengi koyulaşmış ve bitki köküne zarar vermeyecek hale gelmiş olmasıdır. Bakanlık kaynaklarında çiftlik gübresinin etkili olabilmesi için yaklaşık 6 ay ile 1 yıl arasında olgunlaşmasının gerektiği belirtilir. Bu süre boyunca gübrenin yağmurla yıkanıp değer kaybetmemesi, çevreye sızıntı yapmaması ve havalanma-nem dengesinin korunması önemlidir.

Gübre bahçeye getirildiğinde iri sap, plastik, taş, yabancı cisim ve tam ayrışmamış kısımlar ayıklanmalıdır. Komşudan veya başka işletmeden gübre alınacaksa hayvan barınağının temizliği, gübrenin bekletilme şekli ve yabancı ot bulaşıklığı da sorulmalıdır. Ucuz ama taze gübre, birkaç yıl sürecek yabancı ot ve hastalık sorununa yol açabilir.

Ne zaman uygulanmalı?

Fındıkta ahır gübresi için genel uygulama dönemi Kasım-Mart arasıdır. Fındık Araştırma Enstitüsü verim çağındaki bahçelerde ahır gübresinin 3-4 yılda bir uygulanabileceğini ve Kasım-Mart döneminde ocak dal altlarındaki bant bölgesine verilerek 5-10 cm toprağa karıştırılacağını bildirir. Aynı kaynak, Karadeniz’in fazla yağışlı yapısı nedeniyle iyi olgunlaşmış çiftlik gübresinin ilkbaharda, fındıklar uyanmadan önce verilmesinin daha uygun olduğunu vurgular.

Bu bilgi üretici için pratikte şu anlama gelir: Sahil kuşağında ve erken uyanan bahçelerde uygulama genellikle kış sonu-ilkbahar başına sıkışır; yüksek kesimlerde uyanma daha geç olduğu için takvim birkaç hafta kayabilir. Çok yağışlı bir dönemde gübreyi yüzeye serip bırakmak doğru değildir. Toprak tava geldiğinde, yani ne çamur ne de çok kuru olduğunda uygulama yapılmalıdır.

Sonbaharda uygulama yapılacaksa özellikle yağışlı bölgelerde yıkanma riski dikkate alınmalıdır. Fosfor, potasyum ve kireç gibi diğer kışlık uygulamalar da varsa aynı bahçede hepsinin rastgele üst üste atılması yerine analiz raporu ve il/ilçe tarım müdürlüğü önerisiyle program yapılmalıdır. Kireçleme yapılacak bahçelerde ahır gübresi, kireç ve mineral gübrelerin zamanlaması konusunda yerel teknik görüş almak daha güvenlidir.

Ahır gübresi nasıl verilir?

Ahır gübresinde en sık yapılan hata, gübreyi ocağın tam dibine dökmek veya yüzeyde bırakmaktır. Fındığın besleyici kökleri yalnızca gövde dibinde değildir; dal uçlarının iz düşümü çevresinde yoğunlaşır. Bu nedenle gübre, ocağın dal iz düşümüne halka şeklinde uygulanmalıdır.

Bakanlık ve il müdürlüğü yayınlarında fındık bahçeleri için genel öneri, ahır gübresinin ocağın dal iz düşümünde 50-60 cm genişliğindeki banda eşit dağıtılması ve hemen toprağa karıştırılmasıdır. Bazı yayınlarda verim çağındaki ocak için 30-40 kg kadar yanmış çiftlik gübresi genel uygulama örneği olarak verilir. Bu miktar kesin reçete değildir; toprağın organik madde durumu, ocak yaşı, dikim sıklığı, toprak yapısı ve analiz sonucuna göre değişir.

Uygulamada şu adımlar izlenebilir:

1. Önce ocak çevresinde dal uçlarının yere düşen izini gözle belirleyin.
2. Bu bölgede halka şeklinde 50-60 cm genişliğinde bir uygulama bandı oluşturun.
3. Yanmış ahır gübresini banda eşit dağıtın; tek noktaya yığmayın.
4. Köklere zarar vermeden 5-10 cm derinliğe hafifçe karıştırın.
5. Eğimli arazide köklerin eğim yönünde daha fazla yayılabileceğini dikkate alın.

Gübre toprağa karıştırılmazsa yağış, yüzey akışı ve güneş etkisiyle besin değerinin bir kısmı kaybedilir. Özellikle eğimli bahçelerde ocak çevresine yığılmış gübre, şiddetli yağışla aşağıya taşınabilir. Bu hem ekonomik kayıp hem de çevre açısından sakıncalıdır.

Fındık zurufu ve kompost nasıl değerlendirilir?

Fındık üreticisinin elindeki en önemli organik kaynaklardan biri zuruftur. Patoz sonrası çıkan zurufun yakılması veya yol kenarına atılması yerine kompost yapılarak bahçeye geri döndürülmesi, toprağın organik madde döngüsünü güçlendirir. Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün fındık zurufu kompostu çalışmasında, zurufun önemli bir organik materyal kaynağı olduğu ve kompostlanarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanır.

Üretici şartlarında zuruf kompostu için temel prensip; materyali uygun bir zeminde katmanlar halinde yığmak, nemlendirmek ve aralıklarla havalandırmaktır. Resmî kaynakta zurufların 20 cm katmanlar halinde serilip her katmana olgunlaşmış ahır gübresi ve tarım kireci uygulanarak ıslatılması ve havalandırılmasıyla 6 ay ile 1 yıl arasında olgunlaşabileceği belirtilir. Burada amaç, materyalin tamamen ayrışması ve bahçeye zarar vermeyecek hale gelmesidir.

Kompost hazır olduğunda kötü koku azalır, materyal koyu renkli ve ufalanabilir hale gelir. Tam olgunlaşmamış zurufun doğrudan kök bölgesine yoğun verilmesi önerilmez. Olgun kompost da ahır gübresinde olduğu gibi dal iz düşümüne uygulanmalı ve yüzeyde bırakılmadan hafifçe toprağa karıştırılmalıdır.

Yeşil gübreleme ne zaman düşünülür?

Çiftlik gübresinin bulunamadığı veya organik madde açığının yüksek olduğu bahçelerde yeşil gübreleme iyi bir yardımcı uygulamadır. Fındık bahçeleri için fiğ, yabani bezelye ve yulaf gibi bitkiler kaynaklarda örnek olarak verilir. Bu bitkiler sonbaharda ekilir, ilkbaharda çiçeklenmeden önce biçilerek toprağa karıştırılır.

Meyilli arazilerde yeşil gübre bitkileri, dal iz düşümündeki 50-100 cm’lik halka şeklindeki banda ekilebilir. Düz arazilerde ise uygun koşullarda tüm bahçeye ekim yapılabilir. Amaç, toprağı açık bırakmamak, organik madde kazandırmak ve toprak canlılığını artırmaktır.

Yeşil gübreleme yapılırken fındığın su ve besin rekabeti de dikkate alınmalıdır. Çok kurak geçen yıllarda veya genç fidanların bulunduğu bahçelerde ara bitkiler kontrolsüz bırakılırsa fındıkla rekabete girebilir. Bu nedenle biçim zamanı geciktirilmemeli, bitkiler tohum bağlamadan toprağa karıştırılmalıdır.

Organik gübre mineral gübrenin yerine tamamen geçer mi?

Ahır gübresi ve kompost, toprağın uzun vadeli sağlığı için çok değerlidir; ancak her zaman azot, fosfor, potasyum, kireç veya mikro element ihtiyacını tek başına karşılamayabilir. Fındıkta dengeli besleme için toprak ve yaprak analizleri esas alınmalıdır. Analiz yapılmadan organik veya mineral gübreyi fazla vermek, hem masrafı artırır hem de bitki besleme dengesini bozabilir.

Organik gübreler besin maddelerini daha yavaş salar. Bu iyi bir özelliktir; fakat hızlı azot ihtiyacının olduğu dönemlerde tek başına yeterli olmayabilir. Diğer yandan mineral gübreler de organik madde kazandırmaz. Bu nedenle iyi bir programda organik madde yönetimi, kireçleme, azot-fosfor-potasyum uygulamaları ve mikro element takibi birlikte düşünülür.

“Organik gübre kullandım, artık analiz gerekmez” düşüncesi yanlıştır. Organik gübrenin içeriği değişkendir. Aynı miktarda verilen iki farklı ahır gübresi, bahçeye farklı besin sağlayabilir. En doğru yaklaşım; birkaç yılda bir toprak analizi, uygun dönemde yaprak analizi ve buna göre teknik öneri almaktır.

Organik üretim yapmak isteyenler nelere dikkat etmeli?

Bahçeye ahır gübresi veya kompost vermek, ürünün otomatik olarak “organik fındık” sayılması anlamına gelmez. Organik fındık üretimi, ilgili organik tarım mevzuatı, kontrol ve sertifikasyon kuralları ile yürütülür. Fındık Araştırma Enstitüsü’nün TS 12913 Organik Tarım-Bitki Yetiştiriciliği Kuralları-Fındık Standardı duyurusunda, bu standarda ve organik tarımla ilgili mevzuata uygun üretilmeyen fındıklar için “organik”, “ekolojik” veya benzeri ifadelerin kullanılmaması gerektiği belirtilir.

Organik sertifikalı üretim hedefleniyorsa kullanılacak gübre, kompost, toprak düzenleyici ve diğer girdiler sertifikasyon kuruluşunun onayına uygun olmalıdır. Dışarıdan alınan ahır gübresinin kaynağı, bulaşma riski ve kayıtları önem kazanır. Bu nedenle organik üretime geçmeden önce il/ilçe tarım müdürlüğü ve yetkili kontrol-sertifikasyon kuruluşuyla yazılı program yapılmalıdır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Sonuç olarak organik gübreleme, fındıkta yalnızca “gübre atma” işi değil, toprak yönetimidir. Yanmış materyal kullanmak, doğru zamanda uygulamak, dal iz düşümünü hedeflemek ve analiz sonuçlarına göre hareket etmek verim, kalite ve bahçe ömrü açısından en güvenli yoldur.